Çift danışmanlığı sürecinde en sık duyduğum cümlelerden biri şu: “Konuşuyoruz ama bir türlü anlaşamıyoruz.” Çoğu zaman sorun konuşmanın içeriğinde değil, konuşma biçiminde yatıyor. Küçük görünen bir cümle yapısı, tartışmanın yön değiştirmesine neden olabiliyor.
Bu yazıda çift iletişiminde en çok işe yarayan araçlardan birini, ben dilini, örnek cümleler ve sık yapılan hatalarla anlatacağım.
Sen dili nedir, tartışmayı neden büyütür?
Sen dili, bir sorunu karşı tarafın kişiliğine ya da davranışına yönelik suçlamayla ifade etme biçimidir. Şu cümleler tanıdık gelebilir:
“Sen hep geç kalıyorsun.”
“Sen beni hiç dinlemiyorsun.”
“Sen hiç anlamıyorsun.”
Bu cümlelerde “hep”, “hiç”, “asla” gibi mutlak ifadeler öne çıkar. Karşı taraf bunu duyduğunda sorunu çözmeye değil, kendini savunmaya odaklanır. Sonuç genellikle şu döngüdür: suçlama, savunma, karşı suçlama, kapanma. Asıl mesaj, yani ihtiyaç ve duygu, bu döngüde kaybolur.
Ben dili nedir?
Ben dili, aynı durumu kendi duygunuz ve ihtiyacınız üzerinden anlatmaktır. Karşı tarafı suçlamaz, ne yaşadığınızı paylaşır. Böylece karşı taraf kendini hedef gibi hissetmez ve dinlemeye daha açık hale gelir.
Temel formül şöyle:
“Ben ... hissediyorum, çünkü ... Senden ricam ...”
Bu yapının üç bileşeni var:
Duygu: Ne hissettiğinizi söylersiniz.
Neden: Bu duygunun hangi somut davranıştan kaynaklandığını belirtirsiniz.
Rica: Karşı tarafın ne yapabileceğine dair net ve uygulanabilir bir istekte bulunursunuz.
Sen dili ve ben dili: örneklerle karşılaştırma
Örnek 1: Geç kalma
Sen dili: “Sen hep geç kalıyorsun, benim zamanımın hiç değeri yok mu?”
Ben dili: “Seni beklerken kendimi önemsiz hissediyorum. Geç kalacağın zaman bana haber verirsen çok rahatlarım.”
Örnek 2: Dinlenmediğini hissetme
Sen dili: “Sen beni hiç dinlemiyorsun!”
Ben dili: “Anlattıklarım duyulmuyor gibi hissettim ve üzüldüm. Beş dakika telefonsuz, tam dikkatinle dinlemeni istiyorum.”
Örnek 3: Ev sorumlulukları
Sen dili: “Evde hiçbir şeye yardım etmiyorsun.”
Ben dili: “Akşamları çok yorgun oluyorum ve yalnız kaldığımı hissediyorum. Bulaşık işini hafta içi senin üstlenmeni rica ediyorum.”
Örnek 4: Çocuk sahibi çiftler
Sen dili: “Sen çocukla hiç ilgilenmiyorsun.”
Ben dili: “Çocukla yalnız kaldığımda desteksiz hissediyorum. Akşam banyo saatinde bana eşlik etmeni istiyorum.”
Ben dilini kurarken sık yapılan 4 hata
1. “Ben” ile başlayıp suçlamayı gizlemek.
“Ben senin çok bencil olduğunu düşünüyorum” bir ben cümlesi gibi görünür ama aslında sen dilidir. Ben dilinde yargı değil, duygu vardır.
2. Duygu yerine düşünce söylemek.
“Bana değer vermediğini hissediyorum” bir yorumdur. “Kendimi değersiz hissediyorum” ise duygudur. İkincisi çok daha az savunma doğurur.
3. Rica kısmını atlamak.
Duyguyu paylaşıp ricayı eklemezseniz karşı taraf ne yapacağını bilemez. Rica somut, uygulanabilir ve tek bir davranışa yönelik olmalıdır.
4. Yanlış zamanı seçmek.
Öfkenin en yüksek olduğu anda ben dili bile zorlanabilir. Gerekirse “Şu an sakin konuşamıyorum, yarım saat sonra konuşalım mı?” diyerek ara vermek de ben dilinin bir parçasıdır.
Ben dilini ilişkinizde nasıl yerleştirebilirsiniz?
Küçük konularla başlayın. Önce düşük gerilimli durumlarda deneyin.
Önce kendi duygunuzu adlandırın. “Kızgınım” demeden önce altında üzüntü, yalnızlık ya da korku olup olmadığına bakın.
Ton ve beden dili de önemlidir. Doğru cümleyi alaycı bir tonla söylemek işe yaramaz.
Karşı taraf da denesin. Haftalık kısa bir “çift sohbeti” saatinde ikiniz de ben dili çalışabilirsiniz.
Mükemmel olmayı beklemeyin. Amaç kusursuz cümle değil, birbirini duymaya açık bir zemin yaratmaktır.
Ne zaman uzmandan destek almalısınız?
Aynı tartışmalar sürekli tekrarlanıyorsa, konuşmak yerine susmayı tercih eder hale geldiyseniz ya da iletişimde güven ve yakınlık zedelendiyse profesyonel destek almak yararlı olur. Fiziksel, sözel ya da duygusal şiddet söz konusuysa bu yazıdaki yöntemler yeterli değildir. Böyle durumlarda güvenliğiniz öncelikli olup bir uzmana ya da ilgili destek hatlarına başvurmanız gerekir.
Sık sorulan sorular
Ben dili her tartışmada işe yarar mı?
Çoğu iletişim sorununda zemini yumuşatır. Ancak karşı taraf dinlemeye kapalıysa ya da ilişkide şiddet varsa tek başına yeterli olmaz.
Ben dili samimiyetsiz ya da yapay hissettiriyor, normal mi?
Evet. Yeni bir iletişim alışkanlığı başta yapay gelir. Zamanla kendi doğal cümlelerinize dönüşür.
Çocuklarla da ben dili kullanılabilir mi?
Evet. Çocuğa “Sen çok yaramazsın” yerine “Odanın dağınık olduğunu görünce yoruldum, birlikte toplayalım mı?” demek çocuğun utanç yerine iş birliğine yönelmesine yardımcı olur.
Büyükçekmece’de çift ve aile danışmanlığı
Ben dilini birlikte çalışmak, çift iletişimini güçlendirmek ya da yaşadığınız sorunlar için destek almak isterseniz Büyükçekmece’deki merkezimizde çift, aile, çocuk ve yetişkin odaklı psikolojik danışmanlık hizmeti sunuyoruz. Randevu için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; bireysel durumunuz için profesyonel değerlendirme yerine geçmez.
Alesta Psikolojik Danışmanlık Merkezi
Büyükçekmece – Mimaroba – Sinanoba’da yüz yüze; Türkiye ve yurt dışından online psikolojik danışmanlık.
Uzman Psikolojik Danışman Buse Arı
Psikolojik Danışman & Aile Danışmanı Esra Erkişi
Çocuk, ergen, yetişkin, çift ve aile süreçlerinde bilimsel ilkeler doğrultusunda psikolojik danışmanlık hizmeti sunuyoruz.
Bilgi ve randevu için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
